
امروزه بسیاری از افراد به اهمیت داشتن فضایی زیبا که بتواند برای آنها آرامش به ارمغان بیاورد، پی برده اند از همین رو طرفداران دکوراسیون داخلی و طراحی محوطه، روزبهروز در حال افزایش هستند. شاید برخی از افراد این تصور را داشته باشند که صرف هزینه محوطهسازی و اجرای آن، کار چندان معقولی به نظر نمیرسد؛ ولی واقعیت امر این است که افراد به دلیل تغییر سبک زندگی و دور شدن از فضای طبیعی، ناگزیر بهصرف این هزینه هستند.
محوطه سازی مناسب کجاست؟
محوطه سازی به یک جای خاص محدود نمیشود و هر فضایی که دارای چشم انداز باشد و به نوعی در مسیر عبور و مرور قرار بگیرد، برای ساخت محوطه مناسب است. محوطه سازی در معماری طیف گسترده ای را میتواند دربرگیرد و برای یک باغچه کوچک تا یک زمین بزرگ با کاربریهای مختلف، میتوان طراحی محوطه انجام داد.
قطعا هر چه قدر فضا بزرگ تر باشد، طراح باید وقت و انرژی بیشتری صرف کند و قطعا هزینه طراحی محوطه در چنین شرایطی افزایش پیدا خواهد کرد. طراحان منظر و معماران برای هر فضا با توجه به کاربری و محدودیتهایی که وجود دارد، باید به نکات زیادی توجه کنند که در ادامه به برخی از این نکات پرداخته میشود.

نکات مهم در طراحی فضای سبز محوطه چیست؟
گیاهان در طراحی فضای سبز عامل اصلی و نقش مصالح و متریال را در ایجاد یک فضای آرام و دلنشین دارند.
در واقع گیاهان با توجه به ویژگیهای خاص خود یعنی حجم، شکل و فرم هندسی شان، میتوانند در ایجاد یک فضا نقشی موثر داشته باشند.
در طراحی فضای سبز، گیاهان میتوانند به صورت دیوار، سقف و کف به کار روند.
برای مثال اگر گیاهان به صورت انبوه و ردیفی کاشته شوند میتوانند به شکل دیوار باشند. و یک دیوار سبز را تشکیل دهند.
شاخههای پهن و متراکم بالای درختان میتواند گزینه مناسبی برای سقف باشد که بعضا آلاچیقها به همین نحو ایجاد میشوند.
از این رو گیاهان در یک فضا میتوانند به راحتی بخشهای مختلف را تفکیک کنند که نه تنها فضای سبز شما را تشکیل میدهند، بلکه میتوانند یک تقسیم بندی مناسب برای محوطه شما ایجاد کنند.
پس از پیاده سازی یک طرح کلی، ممکن است در روند طراحی سایر بخشهای نیازمند تغییراتی در طراحی فضای سبز باشیم، از این رو یک طراح و مهندس لند اسکیپ و محوطه سازی باید همه این احتمالات برای تغییرات را در نظر داشته باشد و البته محیط نیز پس از ایجاد تغییرات و اصلاحات انسجام خود را حفظ کرده باشد.
یکی نکات مهم در طراحی فضای سبز پهنه بندی و تقسیم بندی و به اصطلاح عامیانه تر جانمایی درست و مناسب برای گیاهان و درختان است.
یعنی در تخصیص مناسب فضاها برای گیاهان و درختان با توجه به ویژگیهای اقلیمیو رفتاری گیاهان برای رشد آنها در آینده و افزایش تراکم هر گیاه.
این ملاحظات جزء در نظر گرفتن تغییرات احتمالی برای هر فضای سبز است، در واقع آینده نگری یکی از نکات مهم در طراحی فضای سبز است.
محوطه سازی و شرایط مکانی محیط
یکی از مهم ترین کارهایی که پیش از طراحی محوطه با هر کاربری باید انجام شود، بررسی محل اجرای محوطه میباشد . شاید یکی از دلایل مهمیکه برخی از پروژهها با شکست مواجه میشوند یا به نتیجه رضایت بخش دست پیدا نمیکنند، عدم توجه دقیق به این مرحله از کار باشد. بررسی محل شامل مواردی چون وضعیت آب و هوایی منطقه، جمع آوری اطلاعات درباره گونههای گیاهی منطقه مورد نظر، جهت وزش باد، بررسی وضعیت خاک، وضعیت آب، نوع آبیاری میشود.
همچنین محدودیتهایی که برای طراحی و اجرای محوطه وجود دارد نیز باید به دقت مورد بررسی قرار بگیرند. برای مثال، گاهی امکان حذف برخی از درختان وجود ندارد یا تاسیسات و ساختمانهایی در محل قرار گرفته اند که نمیتوان آنها را حذف یا جا به جا کرد.
یکی دیگر از محدودیتهایی که میتواند در پیش روی طراح قرار بگیرد، محدودیتهای مالی است. به همین دلیل طراح باید تا جای ممکن محدودیتهای مالی را نیز در نظر داشته باشد. البته در صورتی که کارفرما برای هزینه طراحی محوطه و هزینه اجرای محوطه سازی، مبلغ قابل توجهی را در نظر بگیرد، امکان استفاده از متریالهای مرغوب تر فراهم خواهد شد. قطعا هر چقدر هزینه بیشتری برای ابتدای کار در نظر گرفته شود، عدم نیاز به تعمیرات و ترمیم قسمتهای مختلف در آینده، به حداقل ممکن میرسد.
محوطه سازی و لزوم انجام آن
با توجه به متفاوت بودن شرایط آب و هوایی، میزان مصرف انرژی برای سرمایش و گرمایش در هر منطقه متفاوت است. استفاده از درختان و گیاهان نه تنها در مصرف انرژی به جهت سرمایش و گرمایش محیط میکاهد بلکه تاثیر مستقیمیدر میزان گرمایش و سرمایش محیط دارد.
امروزه یکی از معضلات و مشکلات بشر، آلودگی هوا و وارونگی هوا میباشد و از راههای مقابله با این آلودگی توسعه و گسترش فضاهای سبز پیرامون محلهای زندگی انسان است که افزایش فضای سبز یکی از این راهها میباشد. در علوم دانشگاهی امروزی به محوطه سازی معماری منظر نیز گفته میشود.
محوطه سازی در معماری
عبارت معماری منظر را میتوان اینگونه معنا کرد که هر پیشه و حرفه ای که قصد آن، طراحی و ساماندهی منظر باشد را معماری منظر گویند. به زبان ساده معماری منظر تلفیقی از علوم مهندسی شهرسازی در کنار مهندسی معماری میباشد که به طراحی و فضاسازی محوطه باز میپردازد .
از ویژگیهای محوطه سازی در معماری میتوان ایجاد دوستی و نزدیکی انسان و محیط زیست اطراف وی دانست. همچنین از دیگر ویژگیهای محوطه سازی و معماری منظر بسط و گسترش ارتباط میان انسان و طبیعت ،القای زندگی و آرامش محیط به روح ادمی، ترمیم و اصلاح فضای سبز آسیب دیده به دست آدمیو گسترش افق دید انسان به زیبایی بصری در محیط پیرامون خویش است.

نمونه برداری از خاک محوطه
همانطور که اشاره شد، بررسی خاک یکی از کارهای مهمیاست که در ابتدای کار باید مورد توجه قرار بگیرد. خاک نامرغوب، کار ساختمان سازی را با مشکلات جدی مواجه میکند به همین دلیل باید تمهیداتی را برای اصلاح خاک در نظر گرفت. برای این منظور خاک باید نمونه برداری شود و در آزمایشگاه مورد بررسی قرار بگیرد. یکی دیگر از مواردی که نباید از نظر دور بماند، بررسی وضعیت خاک پیش از اجرای فضای سبز است.
یکی از علتهای مهمیکه گیاهان در برخی پروژهها دچار مشکل میشوند، عدم توجه دقیق به وضعیت خاک است. شاید یک مهندس فضای سبز یا مهندس خاک بتواند با لمس فیزیکی خاک یا نگاه کردن به آن پی به وضعیت کلی خاک ببرد. ولی گاهی در برخی از گونههای گیاهی، موارد دیگری چون PH خاک نیز مورد بررسی باید قرار بگیرد.
برای این منظور باید خاک به درستی نمونه برداری و به آزمایشگاه خاک ارسال شود. اهمیت این موضوع در شرایطی که محوطه سازی یک زمین چمن مطرح باشد، دو صد چندان خواهد شد. گاهی برخی گیاهان و درختان به شوری خاک یا آهک، حساس هستند. در نتیجه دانستن وضعیت خاک و نیاز گیاهان، ضروری است و معمولا به جای اصلاح خاک، باید گیاهان مقاوم را انتخاب کرد.
نقشه و پلان محوطه سازی
یکی از کارهای بسیار مهمیکه باید پیش از طراحی محوطه مد نظر داشت، نقشه برداری از محوطه است. نقشه برداری در تمامیزمینها به ویژه زمینهای بزرگ، یکی از کارهای بسیار مهمیاست که نباید آن را نادیده گرفت. نقشه برداری به ویژه با دستگاههای مخصوص مثل تئودولیت و توتال، وضعیت خاکبرداری و خاکریزی را برای محوطه سازی مشخص میکند. این مرحله باید با دقت بالایی انجام شود و ترجیحا مهندسین عمران بهتر است مسئولیت این بخش از کار را بر عهده بگیرند.
در طراحی محوطه طرحهای ساده بزنید
طراحان منظر و معماران پس از جمع آوری اطلاعات دقیق، باید کار طراحی محوطه را شروع کنند. برای این منظور در ابتدا باید طرحهای ساده و مختلفی با توجه به سلیقه کارفرما و در نظر داشتن محدودیتها آماده کرد. بعد از اینکه طرح اولیه به صورت اتود دستی یا پلان اولیه در نرم افزار آماده شد، باید مرحله اول را با کارفرما نهایی کرد تا در صورت تمایل کارفرما، طرح به صورت سه بعدی مدل شود.
هزینه طراحی محوطه بدین شکل بالاتر است ولی مزیت انجام این کار را نمیتوان انکار کرد. چون محوطه سازی پیش از اجرا قابل رویت است. در واقع، طراحی فضای سبز بدین شکل برای کارفرما ملموس تر خواهد شد و تمامیموارد یاد شده، منجر به صرفه جویی در وقت و هدفمندتر شدن کارها خواهد شد.
